Kemal Vural Tarlan

2010-05-17T10:04:00.001-07:00

DİYARBAKIR KİTAP FUARI ( 18 - 23 Mayıs 2010)
21 Mayıs Cuma Evrensel Basım Yayın Standında İmza günündeyim.....

“ASKERİ GÜVENLİK BÖLGESİ GİRİLMEZ”

2010-03-05T10:47:00.000-08:00

HASANKEYF İÇİN RESİMLERİNİ YAKAN SANATÇI ZAİMKELEŞ’TEN BU KEZ DE “ASKERİ GÜVENLİK BÖLGESİ GİRİLMEZ” SERGİSİ

Yağlıboya tablolarını, Ankara, Diyarbakır ve tarihi Hasankeyf ilçesi antik kenti içindeki mağaralarda sergiledikten sonra Ilısu Baraj projesini protesto etmek için yakan sanatçı Sait Zaimkeleş şimdi de “Askeri Güvenlik Bölgesi girilmez” adı altında eserlerini sergileyecek. Zaimkeleş’in sergisi sanatseverler tarafından 8-30 Mart tarihlerinde Zerdüşt Sanat Galerisi’nde görülebilecek.
Sanatçı Sait Zaimkeleş, 1973 Yılında Sivas İmranlı’da doğdu. 1996 yılında Gazi üniversitesi heykel ana sanat dalından mezun oldu. İlk kişisel sergisini 1990 yılında Sivas Kültür Merkezi’nde, daha sonra Sivas kent merkezinde özel bir sergileme alanında açtı. 1996 yılında Zerdüşt Sanat Galerisi’ni kuran Zaimkeleş, 2000 yılında 33 adet yağlı boya tablosunu Ankara, Diyarbakır ve tarihi Hasankeyf ilçesi antik kenti içindeki mağaralarda sergiledikten sonra Ilısu baraj projesini protesto etmek için yaktı. 2008- 2009 yılları arasında Şizofren mizah dergisini çıkaran sanatçı, birçok karma sergiye katıldı ve kişisel sergiler açtı. Anadolu’da cenaze yıkama törenleri üzerine belgesel bir film hazırladı.
-“SİVİL YAŞAM GÜVENLİK ALANIDIR”-

Halen resim, heykel, fotoğraf ve birçok alanda çalışmalarını sürdüren sanatçı, İstanbul’da Zerdüşt Sanat Galerisi’nde sanatseverlerin beğenisine sunacağı “Askeri Güvenlik Bölgesi Girilmez” sergisi konusunda ise şunları söyledi:
“Sergimin teması, yaşamakta olduğumuz evrenin her köşesinde, her yaşamsal alanında ve kentlerin, köylerin en küçük yerleşim yerine kadar insansız doğanın da içinde olduğu her yerde, Militarizmin ‘güvenlik bölgesi’ adı altında tel örgüler çekip sivil yaşama kapatmasıdır. Bu askeri güvenlik bölgelerinin yaşamakta olduğumuz şehirlerde yaşadığımız mekanlarla nerdeyse dip dibe olması hiç kimseyi rahatsız etmiyor mu? Evimizin, işimizin çok yakınında bu kırmızı askeri güvenlik bölgesidir girilmez yazılı tabelaların asılı olduğu tel örgülü geniş alanlara girmeniz mümkün değil. Sizin bulunduğunuz alan güvenliksiz, bu tabelanın asılı olduğu yerin kapsadığı alan güvenlikli bölgedir. İşte bu sergi sivil yaşam alanlarının güvenliksizliğini sergilemektedir. Sergide, sivil yaşam güvenlik alanıdır diyen bir sanatçının eserleri yer alıyor.”

Şair Selma Ağabeyoğlu’nu yitirdik.

2009-12-21T07:32:00.000-08:00

Selma Ağabeyoğlu

Ey hayat
akıl gözünde bir çift güvercin besledim
gönül kapısında ezildi gitti güller
ey hayat! ben seni böyle bilmedim...
nöbetteyim anne. bekliyorum dertleri
gözümün bebeğinde umut seyrimesi
o gece ışık bitti. düşte ağladımdı
sanki kan uykularına yattımdı
hani kızıla boyanır ya toprak
toprak diyorum... isyana duruyordu
İman ölüyordu...
İman ölüyor...
İman...
sonra saçlarını döktü ay
taze çimen kokulu o yere
ah! çocuk gözlerine baktıkça tenhayım
yakıyor kalbimi şiddeti zulmün
acıyı süzüyorum ömürden. gözyaşım
düşüyor bir kız çocuğunun
defterindeki kan izine
sonra çiçeğe duruyor her sayfa...
o kız çocuğu, bebeğim benim
bir gül damlası dudağında...
çığ düştü yaprağa, kırıldı dal
yüreğimde çocuklar ağlıyor anne
anne bana umut al...

Yılın ilk günü bugün. Kutlayacak hiç bir şeyimiz yok diyor kalbim.
Irak’ta, Filistin’de, Kızıltepe’de... Çocuklar öldürülüyorken... Daha bir kaç gün önce, Dersim’li bir ananın üstüne ateş açılıyorken...

Yılın ilk günü bugün... Yeni bir yıl için, gelecek yeni günler için... Hayır, aşk dilemiyoruz, o zaten geldiğinde yüreğimizdeki yerini alacaktır usulca... Para istemiyoruz; biz haksız kazancın, lükse sarıp sarmalayarak yaşattığı, para babalarının şımarık çocukları değiliz...
Biz, hayatın tüm güzelliklerine ya da acılarına karşın başımızı dimdik tutarak, dirençle, sevgiyle göğüsleyeceğimiz bir yaşama inanarak yürürüz yarınlara. Yıllarca sevgiyle, inançla besleyerek omuz omuza yürüdüğümüz yolda ellerini güvenle tuttuğumuz dostlarımızı gün gelip bizi incittiğinde, yeniden incittiğinde, hep incittiğinde canımız ölesiye yandığında “yanıldım” diyerek gönül evimizin dışında bırakmadık mı?
Çünkü biz, yarınların “saf, arı, duru ve yalansız” bir sevgiyle kurulacağına inanırız. Gücümüz sırrını bu gerçekten alır.
Dün gece uzaktaki annemin resmini okşadım... Mutlulukla doldu içim, ona usulca fısıldadım, dedim ki:
“Çocukların, anaların, babaların öldürüldüğü, kan gölüne dönmüş bir dünyada, bu haramiler dünyasında, bazen ürettiğim umut öyle yetersiz kalıyor ki,
İman’ın resmine,
kana bulanmış kara gözlerine bakarken...
Uğur’un annesinin acıya kesmiş yüzüne bakarken...
Güçlünün güçsüzü utanmazca ezdiği bir dünyada insani değerlerin git gide yok oluşunu yüreğimiz yanarak izlerken...
ve insan yüreğimiz bu kirlenmeye alabildiğine baş kaldırırken ve kavgasını verirken... bazen biraz daha umut... daha çok umut diyorken”
Doğup büyüdüğü coğrafyanın acı dolu tarihinden çocukluk anılarını kalbine yazmış, anıları kimi geceler çocuklarına bir masal gibi anlatmış benim her şeyden aziz annem,
“Yeni yıl armağanın olsun, esen yellerle bana biraz umut gönder.
Mazlum halkların bir gün,
bir gül bahçesine girer gibi,
özgürlüğün yüreğine yürüyeceklerine olan
inancımı pekiştirmek için” dedim.
Çünkü aslolan ezilmeden, onurla yaşamaktır...
(01/01/2005, Evrensel)

Mercedes Sosa Aramızdan Ayrıldı...

2009-10-06T02:49:00.000-07:00

Gracias a la negra...

Latin Amerika’da doğan ve dünyanın ezilen tüm halklarının sesi olan Mercedes Sosa hayatını kaybetti. Sosa “sesi olmayanların sesi” olarak anılıyordu. Sanatçı, Arjantin’de askeri darbe döneminde konser verdiği sahnede gözaltına alınmış daha sonra ülkesini terk ederek sürgünde yaşamak zorunda kalmıştı

Arjantin asıllı Mercedes Sosa bir süredir tedavi gördüğü hastanede dün hayatını kaybetti. 74 yaşındaki sanatçı 15 yaşında başladığı müzik yaşamını 40’dan fazla albüm çıkartarak ve tüm dünyada konserler vererek sürdürmüştü. Sosa, Latin Amerika’da başta kendi ülkesi Arjantin, Brezilya ve Küba olmak üzere farklı ülkelerin şarkılarını seslendirdi. Uzun siyah saçları nedeniyle la negra (Siyahi kadın) olarak anılan Sosa, gür sesiyle ve söylediği şarkılarla “sesi olmayanların sesi” olarak isimlendirilmişti.

Sanatçı solunum yetmezliği şikayetiyle 18 Eylül günü hastaneye kaldırılmıştı. Sosa’nın dün tedavi gördüğü Arjantin Buenos Aires’te hayatını kaybettiği duyuruldu.

Mercedes Sosa’nın hayatı

Mercedes, 9 Temmuz 1935’te Arjantin Tucuman’da dünyaya geldi. 15 yaşında profesyonel olarak şarkı söylemeye başlayan sanatçı ilk albümünü 1959’da çıkarttı. 60’ların ortalarına doğru Latin Amerika müziğini rock ve politik müzikle harmanlayan Nueva canción tarzında yaptığı müziklerle tüm dünyada tanınmaya başlandı.

1976’da Jorge Vileda komutanlığında yapılan askeri darbenin ardından ülkesi Arjantin zor günler yaşamaya başladı. Politik tavrından ve müziğinden ödün vermeyen Sosa 1979’da La Plata’da verdiği konser sırasında sahnede gözaltına alındı. Bu olaydan sonra Arjantin’de şarkı söylemesi yasaklandı ve sanatçı sürgün hayatı yaşamak zorunda kaldı. Sosa, ülkesine ancak 1982’de dönebildi.

Bu tarihten itibaren müzik çalışmalarına devam eden sanatçı 30’u aşkın albüme imza attı. Tüm dünyada konserler verdi. Sağlığı bozulana kadar müzik çalışmalarına ve politik mücadelesine devam etti.

http://www.latinbilgi.net/index.php?eylem=yazi_oku&no=3075

http://www.mercedessosa.com.ar/

Geceye Karşı Şiirler Söyleyen Yürek Sustu...

2009-06-30T10:18:00.000-07:00

Ünlü şair Kemal Özer, geçirdiği kalp krizi sonucu vefat etti. 74 yaşındaki Özer, İkinci Yeni akımıyla başladığı şiir serüveninde toplumcu gerçekçiliğe yönelmiş, sayısız özgün eser vermişti. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümünden mezun olan Özer, 1960 yılında 1981 yılına dek Cumhuriyet gazetesinde çalıştı. Ardından kitapçılık ve yayıncılık faaliyetleri sürdüren Özer, Şiir Sanatı, Yeni a, Varlık gibi dergilerde de çeşitli görevler almış, yazılar kaleme almıştı. Kemal Özer, 1999-2000 yıllarında Türkiye Yazarlar Sendikası’nın ikinci başkanlığını yapmıştı.

Har Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisinin 2. sayısı çıktı....

2009-05-02T21:51:00.000-07:00

Har Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisinin 2. sayısı çıktı....

Gaziantep'de yayın hayatına başlayan Har Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi 2. sayısı ile okuyucularıyla buluştu...

SUNU

Har Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi 2. sayısında siz okuyucularına Çağdaş İran Şiirinin “özel şairlerinden Furuğ ile buluşturuyor. . O günler geçip gitti/ o günler, kirpiklerimin arasından, diye seslenen, tüm varlığım benim, karanlık bir ayettir diyebilen, yanı başımızda ki komşu halkın naif sessini duyumsayacaksınız. Har’a yaptıkları katkılardan dolayı; Prof. Dr. Ali Güzelyüz ve Levent Çeviker’e minnettarız…

Har Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi ilk sayısında edebiyat dünyasında oldukça beğeni topladı, pek çok edebiyatçı (Ülkü Tamer, Cezmi Ersöz, Yılmaz Odabaşı, Ahmet Ada, ve adını sayamadığımız pek çok edebiyatçı.) ve edebiyatsever Antep’den, bu kente yakışır bir derginin yayınlanmasından dolayı katkılarını ve desteklerini sundular. Açıkçası bu durum bizi cesaretlendirip, umutlandırdı…

Har Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi ilk sayısında en çok “yerelin eksikliği” eleştirisiyle karşılaştı, bu sayıda bu konuda mesafe kaydettiğimiz kanısındayız. Gemileri Yakmak romanı üzerine Sadık Albayrak’ın bir incelemesi, “Kentin Saklı Vak’anüvisti” röpörtajı ile Sema Çetinkaya’nın sözlü tarih çalışması tadında söyleşisi, “Arta Kalan” ismiyle Antep tarihinin unutulup, yok olan evlerinden detaylar bu ayki dergimizde kapak ve iç sayfalarda görsel olarak kullanıldı. Bundan sonraki sayılarda “yereli evrenselle buluşturma” çabamızı sürdüreceğiz…

Har Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi sözün ve dilin büyüsü ile yola çıkanların oluşturduğu bir kervan olma umudundadır. Bu yolda yorulup geride kalanlar olacağı gibi, bu edebiyat yolculuğuna sonrada katılıp bu yolculuğa yön verenlerde olacaktır, bu sayımızda yayın kurulumuza bu anlamda yeni ve gençlerden katılımlar oldu, genç edebiyatçılar ve onların enerjilerine bir Har’ın değil, hayatın her alanında, özellikle toplumsal kaygı güden tüm oluşumların acil ihtiyacı olduğu kanısındayız…

Har Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi ilk iki sayıda olduğu gibi bundan sonraki sayılarında da gençler kapılarını açık tutacaktır. Bu nedenle dergimizin sayfalarında bu ve bundan sonraki sayıda “kanat alıştırma” tadında pek çok edebi ürün bulacaksınız…

Har Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi olarak Anadolu’nun her ilinden edebiyatçıların kendilerini ifade edebildikleri bir dergi olmasını istiyorduk. Bu sayıda; Erzurum, İzmir, Hatay, Diyarbakır, Muş, Malatya, Ankara, İstanbul, Antalya, Mersin, Adana, Adıyaman olmak üzere pek çok ilden; şiir, öykü, deneme ve makaleler sizlere sunuluyor. Ve ta Paris’ten sevgili M. Şehmus Güzel’in bize özel yazısını unutmayalım…

Har Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi olarak sadece dergi yayınlamakla kalmayacağımızı, elimizden geldiğince kentimizde kültür ve sanat etkinlikleri de düzenleyeceğimizi buradan duyurmak istiyoruz, bu konuda tüm dostlarımızın önerilerine ve katkılarına ihtiyacımız olacak…

Har Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisinin 3. sayısında buluşmak dileğiyle…Sevinçle Kalın…

Har Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi

Yayın Kurulu

2009-03-15T23:14:00.000-07:00

Türkiye Tiyatrolar Birliği'nin Dünya Tiyatrolar Günü bildirisini bu yıl Temel Demirer kaleme aldı.

BUGÜN 27 MART 2009, DÜNYA TİYATRO GÜNÜ!
TEMEL DEMİRER
“A formula must be as simple
as possible, but not simpler.”[1]
Ataol Behramoğlu’nun, ‘Şiir’indeki dizelerle “Esirgeyen, bağışlayan aşk adına/ Esirgemeyen, bağışlamayan ölüme karşı”, bugün 27 Mart 2009, Dünya Tiyatro Günü.
Haydi perdelerimizi bugün, sürdürülemez kapitalizmin kriziyle debelenen dünya ve Türkiye’de, “aşk” adına, “ölüme karşı” açın… Sahnelerimizi sokaklara taşıyın veya sokakları sahnelerimize…
Alâmetler belirmişken şimdi bunun tam zamanıdır; hayır, artık daha fazla geç kalamayız.
Çünkü tiyatro sadece tiyatro değildir ve olamaz da.
Eğer tiyatro, tiyatroluğuna ihanet etmeyecekse; sahnelerimizi sokaklara, sokakları sahnelerimize taşımanın tam zamanıdır…
Buna zorunluyuz…

** *

Tekrarlayarak ilerleyelim: Toplum belleğini, tiyatro aracılığıyla kazanır.
Tiyatroyu yaşanır kılan doğrudan yaşanmakta olan gerçeklikle ilintisidir ki, bu da tiyatronun direnişe dönüşmesini sağlar.
İnsani bir özgürleşme alanı olarak tiyatro, özgür eylemin önünü açan “mucizevi” bir güçtür.
* * *
Tiyatronun çabası dünyayı daha yaşanabilir kılmaktır.
Tiyatronun tiyatro olmaktan dolayı yüklendiği sorumlulukları vardır; bunlardan vazgeçmek onu kendisi olmaktan çıkarır.
Tiyatronun sorumluluklarından birisi, baskı ve sömürünün yabancılaştırdığı insanı arayıp, bulmaktır.
* * *
Bilinsin ve asla unutulmasın: Hayal gücünü yitirmiş, bunalan/ bunaltan bir “tiyatro”, tiyatro olarak anılmayı hak edemez. Tiyatro sanatı, yaratıcı/ başkaldıran insan(lık)dan, ezilenlerden beslenir, beslenmek zorundadır…
Bunun için tiyatro ezilenlerin yaratıcı-yıkıcılığının sahnesi olmalıdır.
Çünkü tiyatro, sürdürülemez kapitalizmin geleceksizleştiriciliği karşısında, ümitsizliğin reddidir.
Çünkü tiyatro için oyun daima yeniden başlar; kapatılan perdeler her daim açılır… Bunun içindir ki Augusto Boal, “Farkında olunmasa da insan ilişkileri teatral bir yapı izler” der ve ekler: “Bizi var eden tiyatrodur.”
Evet, evet ezilenlerin tiyatrosu insani özgürlük yoludur, kürsüsüdür…
Tam da bunun için tiyatro sanatının hayatta kalması onun kapasitesine, ezilenlerden yana yeni araçlarla ve yeni dillerle kendini sürekli yeniden keşfetmesine bağlıdır. Yani ezilenlerin tiyatrosu çağının büyük olaylarına tanıklık etmek zorundadır!
Dedik ya Tiyatro “Anne Bak Kral Çıplak” diye haykırabilen çocuksu naiflikle, “insan’ı bulmaya yönelik bir macera”dır; veya böyle tanımlanabilir.
Yoksa… Yoksa tiyatro “olmaz”, “olamaz”…
* * *
Düşünür-eleştirmen Bernard-Henri Lévy’nin deyişiyle, “Tiyatrosuz modern toplum yok ve olamaz”ken; sürdürülemez kapitalizmin kriziyle sarsılıp, savrulan dünyanın gidişatı, tiyatroda yeniden ve esaslı olarak ezilenlerden yana duran bir politikaya, politik konulara dönüşü gerektiriyor; tiyatrocuları buna zorluyordu.
“Neden?” sorusunu, Wassily Kandinsky şöyle yanıtlar:
“İzleyiciler, kendilerinden daha yüksek ideallere sahip olup, hayatına dair şeyleri yansıtmayan amaçsız bir sanat üreten sanatçıdan uzaklaşır.
Sanatçının yansıttığı şeyi hissetme, izleyicinin, sanatçının bakış açısından eğitimidir. Sanat yalnızca zaten açıkça hissedilmiş olan sanatsal bir duygu yaratabilir…”
* * *
O hâlde kriz koşullarında öne çıka(rıla)n gerçeğe aldanmayan, onun arkasına bakan, bakması -mutlaka- gereken tiyatro; bizlere, kriz günlerinde sihirli reçeteler öneremez belki.
Ama yeni dünyayı, hayallerini, ütopyalarını hatırlatabilir; herkese, hepimize…
Yani dünyayı, toplumu ve insanı farklı bir açıdan göstererek; kapitalizmin insan(lık)a “olağan” diye sunduğu, oyunu bozabilir, bozmalıdır da…
Kriz günlerinde tiyatro, bunun için vardır; “piyasayı” reddederek var olmalıdır…
* * *
“Piyasa”, “olağan” denilen düzen(sizlik), vd’leri…
Tiyatro bunlarla barışamaz; tiyatro için parayla sanat “yapmak”, “satmak” mümkün değildir. Tiyatro anlamak ve anlatmak içindir; nefes almak, direnmek, haykırmak içindir…
Olması gereken tiyatronun ödemesi olmaz. Çünkü Babür Pınar’ın ifadesiyle, “Sanat yaratıcılığı metalaştığı ölçüde sıradanlaşır.”
Tiyatro hep, insan(lık)tan yana muhalefet eder; itirazın, “Hayır”ın, eleştirinin önünü açar…
* * *
“Neden” mi?
Antik Yunan Tiyatrosu’ndan bugüne, insan aramanın etkin yollarından birisidir tiyatro da ondan…
Bu bağlamda tiyatronun, piyasa tarafından popüler kültüre endekslendiği açmaza teslim olmamalı, onu aşmalıyız…
Postmodern kırılmalar, postmodernin sonunu getirmişken; bir kez daha insan(lık)dan yana olan, duran sanatın/ sanatçının gücünü anımsamalıyız.
“İzm” olarak post-modernizm, kapitalizme ait bir ideoloji; hem tüketim toplumu modelinden beslenen, hem de onu besleyen bir ideoloji; yani kentli yığınlara gösterilen bir oyun bahçesi olarak, “No problem” ve “Lay lay lom”dur!
Ezilenlerin tiyatrosu bu zırvalarla daha fazla uğraşamaz, uğraşmamalıdır da.
Ve nihayet tiyatro yeniden insan(lık)dan yana olan yıkıcı-yaratıcılıkla buluşabilir, buluşmalıdır da.
* * *
Bu uğurda “perdeciler”den yadigâr ısrarla sahneleri sokaklarda kurarken, insan(lık) var olduğu sürece tiyatronun ölmeyeceği inancı/bilinciyle, ezilenlerin tiyatrosunu yapmalıyız…
Tiyatronun insan(lık)a çağrı olduğunu unutmadan; iktidarın bu alanı temellük girişimlerine, tiyatro sahnesinin karartılmasına karşı çıkmalı; insan(lık)dan yana muhalif tiyatrolarla çoğalmalı, muhalif tiyatroları çoğaltmalıyız…
* * *
Çoğalırken geçmişi geleceğe bağlayıp; yılların üstümüzde biriktirdiği sahne tozunu, rengi solan eski fotoğraflardan geriye kalanları unutmayıp/ unutturmamalıyız…
Meyerhold’un tiyatro arayışlarının kökenlere yönelmesi konusunda söylediği çok güzel bir sözü vardır: “Tiyatroda gelenekler devrimcidir” der.
Durmadan bu sözü terennüm ederken; “Perdeci”den yadigâr kalan(lar)ı, geleceğe bağlamalıyız: Örneğin Şehr-i İstanbul’u ve Gedikpaşa Tiyatrosu’nu… Güllü Agop’un “Osmanlı Tiyatrosu”nu… Ermeni sanatçıların katkısını… Melodram ustası Mardiros Minakyan’ı… Ahmed Vefik Paşa’nın Molière uyarlamalarına ağırlık veren Tomas Fasulyeciyan’ı… Batı tiyatrosuyla geleneksel tiyatroyu birleştiren tüluatı… 1875’lerdeki ustalarından Kavuklu Hamdi’yi… Muhsin Ertuğrul’u ve ötekilerini…
* * *
Hayır hiç birini unutup/ unutturmayacağız…
Tiyatronun “işini” piyasa cambazlarının bitirmesine göz yummayacağız!
Çünkü tiyatronun, insan(lık)ın toplumsallaşmasında, dünyayı değiştirmesinde, asla başka bir şey tarafından doldurulamayacak başat bir yeri var…
* * *
2009’un Dünya Tiyatro Günü’ndeki “Çağrı”mız, bir “dilek ve temenniler” bildirgesi olmaktan ötede bir tavır deklarasyonudur…
İşte burada çağrılar anımsanmalıdır: Tıpkı 1967 yılı Bildirisi’nde, Bertolt Brecht’in eşi ve Berliner Ensemble’ın ünlü oyuncusu Helena Weigel’in, “Tiyatro ve tiyatroya yakın sanatların, insan topluluklarına karşı üstlerine aldıkları görev ve sorumluluklara yeterince önem vermediğini” vurgulayarak, “Bizler, tiyatro insanları, kendimize özgü araçlarla dünyamızı yaşanabilir bir duruma getirmeye çalışıyoruz. Tiyatro ile ilgilenmemizin anlamı, yine ve her zamankinden çok, insana barış dolu bir ‘bugün’ ile insanın insan için yardım, dayanışma kaynağı olacağı dostluk dolu bir gelecek hazırlamaktır,” diye eklemesi gibi.
Weigel’in “barış” özlemine, Miguel Angel Asturias imzasını taşıyan 1968 yılı Bildirisi’nde “Kardeşi kardeşe öldürten savaşlara, insanın yok edilmesine, ırk kırımına ve insanları ortadan kaldırmanın bir başka biçimi olan ekonomik tıkanıklığa karşı çıkma” çağrısı eklenir.
Peter Brook’un yazdığı 1969 yılı bildirisinde ise tiyatronun ilerici-devrimci niteliği vurgulanır.
Tiyatronun ilerici gücünün devlet gücüyle bastırılmaya kalkışılması Eugene Ionesco tarafından -1976 Bildirisi’nde de- eleştirilir: “Politikanın kuruntulu, temelsiz düşünceli kimseleri, tiyatroyu ellerine geçirmek ve onu kendi amaçları için araç gibi kullanmak istemişlerdir. (...) Toplumun yapma bir üstün kuruluşudur devlet. Toplum değildir.(...) Politika adamları tiyatro sanatının hizmetinde olmalıdırlar. Bütün çabaları, tiyatro sanatının özgür gelişmesini sağlamak olmalıdır.”

Nihayet Bertolt Brecht, tiyatro yoluyla dünyayı onarma adına, tüm sanat insanlarının yapması gereken -emekçi sınıfından yana- bir “seçim” gerekliliğinin altını özenle çizerek der ki: “Sanat da seçimini yapmalıdır. Sanat ya körü körüne bir inanışla kaderini bir azınlığa bağlar ve onun aracı olur ya da çoğunluğun tarafına geçerek kaderini ona bağlar. Ya insanları düşlere sürükler ve onları uyutur, bilgisizliği arttırır ya da insanları gerçeklere yöneltip bilgiyi çoğaltır. Ya yıkıcı yanları ağır basan güçlere ya da yapıcı ve ilerici güçlere seslenir.”

* * *
Tiyatroyu tiyatro olmak çıkartan fahiş bir yanılgıya, “serbest piyasa” müdahalesine karşı; 2009’un kriz günlerinde tiyatronun tiyatrodan öte bir şey olduğunu hatırlamalı/ hatırlatmalıyız yeniden…

13 Mart 2009 15:18:19, Ankara.

2009-03-14T23:08:00.000-07:00

2009 PEN Şiir Ödülü’nü kazanan Kemal Özer’in Dünya Şiir Günü Bildirisi:

YALIN SÖZÜ YEĞLESE DE YALINAYAK DEĞİLDİR ŞİİR!

Bir yüzleşme günündeyiz yine.Yine şiire bakıyoruz. Yine şiir ne işe yarar diyenlerle göz göze gelerek. Sesimizde yankılanan yine öncelikli bir soru: Hangi niteliklerle yüz yüze getirir bizi şiir?Sayabiliriz o niteliklerin birkaçını hemen: Yaratıcı eyleme merak, dönüşü olmayana cesaret, sıradana açılan savaş, emeğe gösterilen saygı, duyarlığa tanınan özgürlük, tasarlananı genişleten ufuk...Şöyle diyebiliriz örneğin: “Çin Seddi bittiği akşam duvarcılar nereye gittiler?” diye soran meraktır şiir.
Kralı çıplak gördüğünde korkağın söyleyemediği cesur sözdür.Sıradanın yavanlığına başkaldıran çeşitlilik, emeği hor görene indirilen tokattır. Duyarlığı sınırlı tutanın karşısına yeni bir dil ile, tasarlananı güdük bırakanın karşısına yeni bir dünya ile çıkandır.Neruda'nın dediğini bir kez daha yineleyebiliriz öyleyse: Yedi canlıdır şiir. Bunca sömürü ve yoksulluğun insana yaşamı dar ettiği, işkence ve savaşlarla bunca zulmün, zorbalığın, kıyımın yeryüzünü kana boğduğu günlerde şiirin payına da canından olanların acısı düşer, soluğunun önüne birtakım engeller dikilir. Ama her keresinde yeniden canlanacaktır o, yüzleşmek için ayağa yeniden kalkacaktır. Her yüzleşme gününde kıyıcıya, zorbaya, işgalciye karşı diyeceği bir söz, yapacağı bir eylem, her yüzleşme gününde suskun kalanlara, boyun eğenlere karşı dolaşıma çıkaracağı bir öfke vardır çünkü. Eylemini kendisi kalarak gerçekleştirmeyi, öfkesini sözcüklere bürüyerek biriktirmeyi, sözünü çoğu kez yalın söylemeyi yeğlese de, onlarla kıyıcının, zorbanın, işgalcinin ve suskunluğun üstüne yürürken yalınayak değildir. Çıkarıp kafalarına fırlatacağı bir ayakkabısı her zaman vardır.

Kemal Özer

2009-03-04T22:29:00.000-08:00

Hepimiz bir miktar Har û Dîn değil miyiz?

Har Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi Yayın Hayatına Başladı.

Gaziantep’de yayın hayatına başlayan Har Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi ilk sayısında zengin bir içerikle okuyucularıyla buluştu. Sahipliğini Sema Çetinkaya ve Yayın Yönetmenliğini Kemal Vural Tarlan’nın yaptığı dergi; Gaziantep Devlet Tiyatrosu salonunda, tanıtım kokteyline kalabalık bir edebiyatseverle topluluğu okuyucularıyla buluştu. Har Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi yayın kurulu adına bir açıklama yapan Sema Çetinkaya; “Derginin, Türkiye ve dünyada yazılmış ve yazılmakta olan edebiyat eserinin izini sürmeyi, yaşadığımız coğrafya ve bu coğrafya üzerinde yaşayan kadim halkların kültürel birikimine yaslanarak, bu toprakların sanat ve edebiyatını okuyucularına ulaştırma çabasıyla yola çıktığını belirti.”

Har Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi Yayın Yönetmenliğini üstlenen Kemal Vural Tarlan derginin Anadolu da yaşayan genç edebiyatçılarının eserlerine sayfalarını açacağını, önümüzdeki sayılarda komşu halkların kültür ve sanatına yer vereceklerini, özellikle Fars, Arap, Kürd, Süryani ve diğer halkların edebiyatından örnekler yayınlayacaklarını belirti.

Har Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi Filistin ağırlıklı bir temayla okuyucu karşısına çıktı. Filistin halkının büyük şairi Mahmut Derviş’i Adil Okay, “Ölü Kuşlar Ağıdı” şiiriyle Kemal Vural Tarlan ve 2003 yılında Gazede İsrail Buldozeri tarafından ezilerek öldürülen Racel Corrie’nin ailesine gönderdiği son mektup bu sayıda yer alıyor. Ayrıca bu sayıda; “Ontolojik Sefalet ya da Tekelci Düzende Yazarın Durumu” makalesiyle B.Sadık Albayrak, “Şiirde Fütürizm ve gelenek Sorunu Üzerine” yazısıyla Şair Müslim Çelik, “Tanımsız İki Asi” yazsıyla Şair A. Hicri İzgören, “Halk Edebiyatında Evin İnşası” makalesiyle Şeref Bilsel. Şiirleriyle; Hüseyin Köse, Ahmet Antmen, Şemsettin Murat, Özgür Tüzün, Ender Özbay, Mutlucan Güvendir, Şaban Pala, Türker Keşmer. Öyküleriyle; Mazlum Çetinkaya, Edip Polat Makalelerile; Müslüm Kabadayı, Murat Güreş, , Ali Uludağ, Sema Çetinkaya, ve Desenleriyle Evren Erol bu sayıda yer aldı.

Arta Kalan…

2009-01-23T11:14:00.000-08:00

“Ah babam,
tutamadım sözünü.
Ah babam,
ot bitirdim evimin eşiğinde.
Lanetlendim senin katında.”
Ölülerin Sesleri isimli dosyamdan

Kapı ve eşik çok derin imgelerdir belleğimde, bu durum Anadolu insanının toplumsal beleğinde de köklü bir imgelem olmalı. Kapı ve eşiğin insanlar için bu denli önemli olması belki de; insanın iç dünyasına, mahremine girişinin başlangıcı olmasındadır. Evler tarih boyunca hep insanoğlunun sığınakları olmuştur; korunmak, barınmak, doğurmak, ölmek ve belki de iç dünyasına dönmek, orada düşler içinde yaşamak için bu mekânlar var edilmiştir. Şu an bilgisayarın başında okurken bu metni dünyanın o mahşeri kalabalığının dışında hissini veren bir mekânın içinde olma, orayla özdeşleşme duygusu değimlidir. Bu nedenle bu mekânların tarihi, aynı zamanda, insanlığın tarihidir de…

Kadim Anadolu uygarlığında her kentin çok uzun bir tarihi vardır ve o eski zaman evleri bir yerlerde, yüksek yapıların arasına sıkışıp kalmışlardır. O evler bir birlerine yaslanarak ayakta durma telaşındadır. Her şey yaşlanmış, her şey küçülmüş, her şey yitip gidecektir, bir bir… Artık o sokaklarda her insanın, her evin ve her objenin kişisel tarihinin sonu gelmiş yada yaklaşmaktadır. Belki hoyrat bir yerel yöneticinin hışmına uğrayacaktır yada sabırsız bir mirasyedinin eliyle yıkılacaktır. Belki üç beş kuruş için yakılacak ve otopark edilecektir…

Kimler yaşamıştır, neler yaşanmıştır oralarda? O eşiklere kaç ayak basmış ve aşındırmıştır taşı. Umurunda değildir insanoğlunun. Zaten anılar, düşler ve aşkların ne önemi vardır ki her şeyin paraya bedellendiği şu dünyada… İnsanoğlu artık, zamansız ve mekânsız yaşamaktadır kim bilebilir beklide yaşayabileceğini sanmaktadır…

Bu kadim sokaklarda dolaşırken, bir yerlerde kafesli pencerelerin ardında bir sevdalı bir kadının sizi izlediğini sanmaz mısınız? El emeği göz nuru perdelerin yerini kör karanlık çoktan almış olsa da bu hisle ürpermez mi yüreğinizin bir tarafı? Şu (s)imgelerle dolu pencere demirlerin ardında sevdiğiniz kadını düşlemediniz mi hiç?

Bir taş duvar ustasının çocuğu olarak, taşın kadrini bilenlerdenim çocukluğumdan bu yana. Taşın dilini bilmeden bu evleri duyabilmenin imkânı var mıdır? Peki bu Anadolu da Ermeni taş duvar ustalarının çekiç seslerini duyumsamadan bu sokaklarda yürümenin…

Ya demir; demirin izini yürümek…

Taşa ve ahşaba yakışan, demir kadar başka bir metal var mıdır? İşleyen demir pas tutmaz, demiş ya atalarımız, hadi şunu da ben ekleyeyim; “ işleyen demir güzelleşir” bu coğrafyada insanla, demirin taşla ve ahşapla bu kadar içli dışlı olamasın sebebi “demir çağının” bu topraklarda başlamasında kaynaklı olsa gerek….

Ahşap kapılar, suyun yok edici gücü ve hayat verici gücü tarafından tükenmeye başlamıştır. O kapılar ki, üzerlerinde çeşit çeşit renk renk (s)imgeler taşırlardı ve onları tarihin derinliklerinden alıp gelmişlerdi. Kim bilir, burada bizim kadrini bilmediğimiz, yoklara karıştırdığımız, o kalıtımsal (s)imgeler, ki onlar; zamansız ve mekansızdırlar, belki çok uzak coğrafyalarda yada şairin düşünde ki “ebedi barış çağında” yeniden ortaya çıkacaklardır. Beklide kapıda değil de bir enstrümanın gövdesinde yada sevgiliye sunulan bir takıda. Bizi bu teselliyle yaşamak mutlu ediyor… Araştırmacı –yazar Yıldız Cıbıroğlu “bunlar genellikle bizim irademiz dışında, biz farkında olmadan, kuşaktan kuşağa aktarılıyorlar” diyor bir söyleşisinde…

Kapıların üzerindeki tokmaklar seslerini yitirmiş, dilsiz kalmışsa ve pazara düşmüşse antika eşya dükkânlarında ve onların yerini dijital sesler dolduruyorsa evlerin içini belki ondandır mutsuzluğumuz… Ve yine insanoğlu “kapımı kimse çalmıyor” diye bağırıyorsa nedendir acaba mutsuzluğumuz…

Evet, kirleniyoruz… Kirlenmek güzel midir, sahi?

İlkel çağdan modernizme oradan post-modernizme erdik, tüm bu toplumsal süreç boyunca “geride kalanlar” oldu… Kimini red ettik, kimi yitip gitti bir yerlerde, kimi ayağımız dolanıyordu, kimi önümüzü açmıştı… Ama biz, insanoğlu neden mutlu olamadık, neden hızla yabancılaşırız kendimize ve hep düşlerini kurarız “ekmek ve gül” günlerinin? İyi gitmeyen, doğru olmayan ne?

OZAN TELLİ AÇLIK GREVİNE BAŞLADI..

2008-12-28T11:02:00.001-08:00

SEVGİLİ DOSTLAR;
İSVİÇRE İLTİCA MAHKEMELERİNİN OZAN TELLİ HAKINDA VERMİŞ OLDUĞU TERK KARARI KONUSUNDA OZAN TELLİ AÇLIK GREVİNE BAŞLADI. KENDİSİ ŞU AN ZUG CEZAEVİNDE. ONUN DOSTLARI ARKADAŞLARI OLARAK DIŞARDAN YAPILACAK DESTEK İÇİNYAZAR VE EDEBİYATÇI ÖRGÜTLERİNİN DUYARLI OLMASINI BEKLİYORUZ...

Ozan Telli, iade edilmek isteniyor.

Zug Kantonu sınırları içindeki bir hapishanede tutulan Ozan Telli, iltica başvurusunun reddedilmesi ve İsviçre'yi terk etmesi kararı karşısında açlık grevine başladı. Ozan Telli 8. gününde bulunduğu açlık greviyle, iltica makamlarının ve yerel mahkemelerin kendisi hakkında almış olduğu haksız politik tutum ve davranışları da protesto ediyor.

İlerlemiş yaşına, kalp vb. çeşitli sağlık sorunlarına rağmen Ozan Telli açlık grevini sürdürmekte kararlı...

Ozan Telli'nin avukatı Gabriel Püntener, açlık grevinin başladığı 22 Aralık 2008 tarihinde, son bir defa daha Zug yerel mahkemelerine müvekkilinin sağlık raporlarını ekleyerek davanın bir kez daha gözden geçirilmesi için başvurdu ancak bu başvurusu da reddedildi. Bunun üzerine Avukat Püntener, Ozan Telli hakkında kasıtlı ve politik bir tutum olduğunu belirterek, davayı bundan sonra yasal ve hukuki yollarla sürdürebilme imkanı ve olanağı kalmadığını belirtti.

Ozan TELLİ - Şair
1950 tarihinde Gaziantep iline bağlı İslâhiye ilçesinin Telli köyünde doğdu. Tarım, yapı, metal işçiliği ve memurluk yaptı.70'li yılların ortalarında şiirleri Birikim dergisinde yayınlanmaya başlayınca tanındı. Siyasal nedenlerle İslâhiye, Adana ve Trabzon cezaevlerinde mahpus yattı. Çalışmalarını, daha çok halk hareketlerini destanlaştırmak doğrultusunda yoğunlaştırdı. Yazdığı yapıtların birçoğu yasaklanıp toplatıldı. Sürgünler, vurgunlar yedi, uzun yıllar kaçak yaşamak zorunda kaldı. Şimdilerde yurt dışında bulunan şairin kazanılmış altı tane şiir ödülü var.

Şiirleri ilk kez 1975 yılında toplu olarak Birikim dergisinde yayınlanınca tanınan şair, eserleriyle ödüller kazandı.
1980 Akademi Kitabevi Şiir Başarı Ödülü (Murathan Mungan ve Turgay Fişekçi ile paylaştı)
1983 Gösteri Dergisi Şiir Ödülü, "Şahkulu" ile
1984 Natıroğlu Şiir Ödülü ikinciliği "İshakça" ile.

Kazandığı ödüller:

Vatan gazetesi birincilik ödülü, (1977)
Akademi başarı ödülü (M.Mungan ve T.Fişekçi'yle birlikte, 1980)
Gösteri dergisi birincilik ödülü (1983)
Natıroğlu ikincilik ödülü (1984)
Gülhane El Sanatları Festivali birincilik ödülü (1987)
Kültür Bakanlığı başarı ödülü (1991)

Tüm Eserleri;

Şahince (1981)
Ekmeğin Şarabın Tuzun Aşkına (1982)
İshakça (Baba İshak Destanı) (1983)
Şah Kulu Destanı (1985)
Kalenderoğlu Piri Mehmet Destanı (1987)
Aşktan Umut Kesilmez (1987)
Koçgiri Destanı (1987)
Dersim Destanı (1990)
Bizim Çeliğin Suyunda (önceki üç destanla birlikte,1991)
Ararat Destanı (1992)
Aşka Amin (2002)
Komüncüler (2002)
Ölümsemek (2007)

Kemal Vural Tarlan

OZAN

Kürt dağının eteğinde
Gece güne dönerken
Bir demirci ocağında
Dili halkın dili
Yüreği emeğin yüreği
Bir ozan
Şah Kulu ve Piri Mehmet
Çeliğinin suyundan yiğitlerine
Kılıç döver
Son su yerine alın terrini çeliğe verir
Cevheri hara sürenin
Çeliğe suyu verenin dilini
Toprağın ve göğün sözünü söyler
Ve Amik ovasına zeytin fidesi diker

O ne koca yürek öyle
Biz emek erlerine
Votkayla gül şurubu sunar
O ne soylu yürek öyle

Bahar 2002

Orda Bir Köy Var Uzakta…

2008-12-19T05:13:00.000-08:00

Orda Bir Köy Var Uzakta…

“Orda bir köy var uzakta” demiş ya Ahmet Kutsi Tecer, bu gün artık Anadolu da köyler kadim, ıssız birer viraneye dönmüş. Köy çocuklarının cıvıltılarının doldurduğu o taş evler, derin bir sessizlik içinde zamanın o karşı konulmaz büyük aşındırma gücü karşısında, hızla yaşlanıp, yıkıntıya dönme aşamasındalar. Köy okulları boşaltılmış, köylünün ve köy çocuklarının idolü olan öğretmenler, unutulup gitmiştir, yerini devleti temsilen imama yada müezzine bırakmıştır. Bu gün artık köylerde çocuk sesleri ve okul zili sesleri yitip gitmiştir, çocuklar okulla gitmek için sabahları toplanıp adına “ taşımalı eğitim” denilen sistemle merkezlere taşınmakta ve ders bitiminde evlerine dönmektedirler. Orda uzaktaki köylerde bir yaşlılar kala kalmıştır, yapa yalınız, evlerin duvarlarına bellerini vermiş, güneşe yüzlerini dönmüş, geçmiş günleri yâd etmektedirler. Ve çok uzaklarda olan çocuklarını ve torunlarını düşlemektedirler...

O çocuklar ki, metropollerde inşatlarda yapıcı, fabrikalarda işçi, kahvehanelerde işsiz ve umutsuz evlerine ekmek götürme telaşındadırlar. O çocuklar ki, yaşlanmaya başladıklarında, hani;

“İnsanoğlu,
Kocadı mı toprağa bakarmış yüzü,
doğduğu toprakları,
ilk gözüne değen göğü
ve o göğün kuşlarını özlermiş.
İnsanın yurdu çocukluğudur” derler ya işte o zaman düşlere dalarlar, yaşam denen o devasa karmaşanın kuytu bir kovuğunda, belki hiçbir zaman yaşanmayacak beli belirsiz bir düş kurulur; bir gün o köylere dönmek orda bir ev yapıp, orada yaşlanıp ve orada ölmek...

“Orda bir köy var uzakta” diyip yolla düştük bizde, varıp gördük zamanın acımasızlığını, sanki yollar kısalmış, dağlar küçülmüştü. Ya o evler, o koca evler hani çocukken masallardaki, ciroklardaki devlerden bile daha kocaman o evler, eskimiş, küçülmüşler de elimizi uzatsak, tavanlarındaki o onlarca yıllık toza elimiz varacak kadar küçülmüşler sanki yoksa biz mi büyümüştük, yaşlanmıştık, nasılda farkına varmamıştık…

Sabah olur olmaz, çocukluk arkadaşlarımızı ardı gözlerimiz. Hani, güneşin ilk ışıklarıyla elindeki dürümü bile bitirmeden sofradan kalkıp kendini dışarı atan ve koşup çeşme başına gelen ve orda toplanıp kızak kaymak için sabırsızlanan o çocukluk arkadaşlarımızı… ama kimse gelmemişti, zaten köy çeşmesi çoktan kurumuş, akmıyordu. Ama benim gözlerim birileri çıkıp gelir diye, hep pencerede ve kapıdaydı…

Şimdi çocukluğumuza dönmüştük dönmesine ya acıyla farkına varıyorduk ki, çocukluğumuz virane evlerin orasına burasına sokuşturulmuş, eskimişti. Çocukluğumuzda, babalarımızla, annelerimizle birlikte çalışırken kullandığımız; yabalar, oraklar, tırmıklar evin kutu yerlerine bırakılmış eksilerek var olma savaşı verirken, dövenlerin çakmak taşından dişleri gibi bizimde yaşadıklarımız yitip gidiyordu. Kapitalizmin o vahşi hengâmesinde her gün, her saat kendimize, insana dair neyimiz varsa yitmiş ama biz bunun farkında bile olamamıştık, ne yazık…

Tüm bunlara karşın beklide en güzel şey karın yağmasıydı. Tüm köy, evler, dağlar ve sedir ağaçları kar altındaydı. Bu beyaz, soğuk ve ak örtü ruhumuzun derinliklerine tarif edilemez bir dinginlik hissi veriyor ve bizi birazcıkta olsa geçmişimizi yitirme korkumuzdan uzaklaştırıyordu.

Ve belki çok uzunca bir süreden beri ilk kez yeryüzünün yıldızlara bu kadar yakın olduğunu farkına varıyorduk. Aslında biz gökteki yıldızları unutup gitmiş, onları bir televizyonlarda görüyorduk. Ama işte varlardı, ne kadar parlak, ne kadar canlı ve ne kadar yakınlardı. Bu yalın ve dingin güzellik karşısında çaresiz kalakalmıştım. Sevdiğim kadının ellerine dokumak ve ona “seni seviyorum” demek ve sedir ağaçlarının kokusu içinde el ele yürümek istiyordum…

“Orda bir köy var uzakta” diyememek korkusuyla, yeniden o kargaşaya dönmek için hazırlandığımda, çocukluğumu ardımdan bırakıp, “büyüdüğümü” -ki her çocuğun dileğidir ya bu- hissederek torosların derin vadilerinde yol alıyordum…

Şairin Yüreği Ait Olduğu Sınıfla Atar

2008-12-15T01:02:00.000-08:00

Antep denilince en çok dokumacılar aklımıza gelir. Antep işi üretilen kilimleri, kilimlere işlenen desenleri… Bu desenler bazen yüreğinden düşer insanın kilim kilim; bazen bir işçinin elinden, bazen bir kadının gönlünden…
İşte Antep; işçisiyle, işsiziyle, varoşlarıyla, yoksullarıyla, zenginleriyle ünlü Antep…
Öte yandan da bütün bu çelişkilere Ünaldı direnişinden aldığı güçle bir sıcak gönderme yapan Kemal Vural TARLAN… Bu sıcak göndermeyi şiirinden ( Ünaldı Dokumacı Direnişi Destanı’ndan) damıtarak gönderen TARLAN ile kitabı “Desenler Kavgaya Durdu” üzerine söyleştik… Ve gördük ki, dokumacıların sadece desenle(r) kavgaya durmadığı, Ünaldı’da emekçilerin kavganın desenlerini de çizdiklerini bu kitapta gördük. Kalemine sağlık TARLAN…

Şiire dair merakınız nereden geliyor, bu konuda çevrenizde sizi etkileyen biri oldu mu?
Şiir benim yaşamımda hep oldu; çünkü babam Karacaoğlan’ın Dadaloğlu’nun şiirlerini biz daha küçükken evde sürekli okurdu ve bu tarzda şiirler yazardı. Belki de bu yüzden bende şiire karşı bir ilgi oluştu. Daha sonra Türkiye ve dünya şiirini okuyup tanımaya başladım. Daha çok da Nazım Neruda’ya uzanan toplumcu gelenek üzerine okumalar yaptım. Uzunca bir süre sadece okuyarak Türkiye ve dünya şiirini takip etim. Üzerinde yaşadığımız toprakların şiir geleneklerini okuyup özümsemek benim için oldukça önemliydi. Anadolu ve Mezopotamya pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış insanlığın çağdaş kültürüne kaynaklık etmiş bu coğrafyada yazılan şiiri çok iyi bilmek gerekiyordu, çünkü bu gelenek benim şiirime de kaynaklık edecekti. Yunus’tan, Pir Sultan’a, Feqe Teyran’dan Cigerxwin’e Sümer destanlarından Homeros’a bu kadim toprakların edebi geleneklerini çok iyi bilmek ve çağdaş şiiri takip etmek gerekiyor.
Benim şiirimin önemli bir başka yönü var tabi ki; ben toplumcu gerçekçi şiiri yazmaya çalışıyorum. “Desenler Kavgaya Durdu” kendi alanında, bu anlamda, ilk kitap. Bundan önce Hasan Hüseyin Kavel adlı kitabında Kavel direnişine dair bir şiiri vardı. Bu kitap Türkiye işçi sınıfını hareketinin tarihine not düşmesi açısından oldukça önemli benim açımdan.

Kitap; Ünaldı Direnişini yansıtıyor, bu kitabın destan tarzında yazmanızın nedeni neydi?

Destan formu, bu coğrafya şiirinde oldukça sık karşımıza çıkıyor. Bu topraklarda yaşayan halkların kullandığı asıl şiir formu bu olsa gerek. Edebiyat tarihine bir göz atarsak Sümerli ozanlardan alıp oradan Kürtlerin dengbejlerine, Ahmede Xani’ye yine Türk edebiyatında Dede Korkut’tan alıp öbür taraftan bu coğrafyada yaşayan Hemoros’a kadar gelen bir gelenek olduğunu görüyoruz. Anadolu’da yaşayan halklar çoğunlukla acıların, sevinçlerini formu da şiire dökmüşlerdir ve bu destanlar halk ozanlarının dilinde dolanıp durdu bu kadim toprakları. Antep işçi sınıfı tarihinde çok uzun soluklu bir direniştir, Ünaldı dokumacısının direnişi. Yaklaşık 1 ay süren bu direniş, yaratılan bir destandı ve bu geleneksel formda yazılmaya oldukça uygundu ve açıkçası bunu hak ediyordu.

Sizce bu destan Ünaldı direnişini tam olarak yansıtıyor mu?
Direniş döneminde ben direnişin içinde yer aldım. Direnişten önceki dönemi de çok iyi biliyorum. Bu direnişte yoğun bir şekilde çalışan Dokumacılar Derneği yöneticilerinin, direnişteki öncü işçilerin yaptığı çalışmaları, harcadıkları emekleri çok iyi biliyorum. Ünaldı direnişi süresincede direnişi günbegün takip ettim. Direniş bittikten sonra belli kazanımlar elde edildi; direnişim destan olması biraz da bundan kaynaklı. O dönemde aldığım notları bir araya getirdiğimde önüme 200 sayfaya yakın tarihsel bir metin çıktı. Önümdeki notları dair ilk düşüncem, bu notları bir belgesel kitaba dönüştürmekti. Ancak bu düşünceyi elimden geldiğince yazdığım şiir kitabına da yansıtmaya çalıştım. Dikkat ederseniz kitapta Ünaldı direnişi günbegün kitaba aksettirilmiş. Direnişe gelen destek mesajlarını, asıl metinlere sadık kalarak, kitaba koydum ve kurguyu ona göre yaptım. Böylece kitap belgesel bir şiir kitabına dönüştü.
Tabi ki, şairin görevi bir tarihçinin göreviyle aynı değil; yani tarihi alıp birebir kurgulamak, birebir yazmak şairlere değil tarihçilere düşüyor; bu nedenle “Desenler Kavgaya Durdu” tabi ki bir tarih kitabı değil. Ünaldı direnişini Antep işçi sınıfı hareketi açısından bence çok önemli yeri vardır. Çünkü 1996’da yaratılan bu direniş 12 Eylül darbesinden sonra Antep’te birtakım kazanımların elde edildiği en büyük direnişlerden biri. Türkiye’de büyük madenci grevinden sonra belki de yapılan en büyük direniş ve grev Ünaldı direnişi.

Kültür- sanat içerisinde özel olarak da edebiyatta şiiri nereye koyabiliriz?
Dünyadaki ilk edebi eserlere baktığımız zaman iki dal çıkıyor karşımıza; bunlardan bir tanesi heykel ve resim diğeri de edebiyat. Yazılı edebi sanatlar içerisinde değerlendirdiğimiz roman, zaten burjuva devriminden sonra ortaya çıkan bir tür ve bu boyutuyla önceliği yok. Şiirle ise çok eski zamanlarda karşılaşıyoruz. Dünyanın en eski edebi metinlerinden şiirsel bir dil olduğunu görüyoruz. Sümerli bilginler şiirden “kutsanmış söz” olarak söz ederler. Bu nedenle şiirin edebiyat içerisinde apayrı bir yeri var; çünkü şiir tamamen estetik ve imgelerle kurulu kocaman bir dünya yaratıyor insanlığa. Şiirden alınan hazla diğer edebi türlerden alınan edebi haz çok farklı. Ancak bu gün şiir tamamen toplumun dışına itilmiş bir dal gibi algılanıyor Günümüzde kapitalizmin kültürü yani, popüler kültür; edebiyatçıyı, aydını toplumdan soyutlamak, toplum dışında tutmak gibi bir sistem yaratmış durumda. Bu sistemde ya pazarlamacı olacaksın ürettiğin sanat eserini pazarlayabileceksin; ya da onu yapamıyorsan toplumun dışına tamamen itileceksin ve yok sayılacaksın. Bu nedenle şiir, bu gün edebiyat içerisinde en az okunan - maalesef en çok yazılan- bir edebiyat türü ne yazık ki…
Bugün bir şiir kitabı bin sattığı zaman ya da bini geçebildiği zaman, o kitap için, ‘çok sattı’ deniyor. Bu ülkede en iyi edebiyat dergileri bin bile satamıyor. Toplum bu yoz kültürün, ciddi anlamda, etkisi altında. Geçerli sistemin yarattığı kültür, tüketime yönelen bireyler yetiştirdiği için insanlar çılgınca tüketiyor; şiir yerine şiirimsi metinler beyaz camda pazarlanıyor. Tüketim toplumu, cep telefonlarından, bilgisayara teknoloji mağazalarının önünde kuyruğa giriyor. Çünkü yeni model ürünleri kullanmamak bireye bir eksiklik olarak dayatılıyor. Edebiyatta dair her şey kitapevlerinde arka raflara kaldırılıyor, ön rafları yemek kitaplarından kişisel gelişim kitapları adı altında satılan geçerli sistemin İdeolojisini oluşturan türlere pek çok kirletilmiş bilgi kaynağı kitaplar kaplıyor. Şiir kitaplarını kitapevlerinde en arka rafların en altlarında kir pas içinde ancak bulabiliyoruz. Bazı yayınevleri şiir kitabı basmıyor.

Kitaba yer alan “halkların kardeşliğine” dair sözlerle ilgili neler söyleyebilirsiniz?
Söz ettiğiniz kısım, o dönem Genel İş Sendikası’nın Ünaldı direnişçilerine gönderdiği bir destek mesajıydı. 1996’dan önce biliyorsunuz bölgede ki, savaştan ve çatışmalardan dolayı yakılan, yıkılan, boşaltılan köylerden Türkiye’nin bütün metropollerine olduğu gibi Antep’e de büyük bir göç başladı ve Ünaldı’daki işçilerin büyük bir kısmı Diyarbakır’dan, Siirt,’den, Batman’dan Adıyaman’dan, Urfa’dan, yani Kürt illerinden gelen işçilerdi ve Antep’ teki işçi sınıfı Türk ya da diğer halklardan olan işçiler bu durumu biraz yadırgadılar; yani bu Kürt işçiler geldiler bizim işlerimizi elimizden aldılar gibi bir ön yargı vardı. Ama direnişle birlikte ben şunu gördüm; direnişten sonra ve direniş sürecinde iki halk arasında bilinçli olarak oluşturulmak istenen bölünme, direnişle birlikte ortadan kalktı. Öyle ki bu direniş sürecinde elinde MHP rozeti olan bir işçi, diğer taraftan direnişi örgütleyen Kürt işçileri alıp kendi evinde konuk edebiliyordu. Bu direnişte de net olarak göründü ki Arap’mış, Kürt’müş, Türk’müş öyle bir fark söz konusu değil. ‘Bu mücadeleyi ben ekmeğim için, kendi çoluğumun çocuğumun ekmeğini eve götürmek için yapıyorum , 8 saat ve sigortalı çalışmak istiyorum; bu mücadeleyi ben Kürdüm veya Türküm diye değil emeğimin karşılığını almak için yapıyorum’ diye seslerini yükselttiler tüm işçiler.

Kitapta yer alan mektup ve bu mektubun içeriğiyle ilgili neler söylemek istersiniz?
Bu mektup benim bir arkadaşıma yazdığım bir mektup; onu kitaba özellikle koydum. Ben ve benim dışımda üniversitede okuyan öğrenciler de vardı bu direniş sırasında biz şunu gördük; şimdiye kadar klasikleri okumuştuk, Marksizmi biliyorduk birer sosyalist olarak; ama o direniş sürecinde, bildiğimiz şeylerin pratikte karşılıklarını gördük ve direniş döneminde pek çok insan, her akşam eve gidip yeniden Marks’ı Engels’i okuyorlardı, bunu biliyorum. Ünaldı direnişi birçok insanda olduğu gibi bende de büyük dönüşüm yapmıştır; bu direniş, kitapta da söylüyorum, -işçi sınıfının gücüne bu direnişle inandım- bizlere Marksizimi din gibi algılamanın yanlışlığını gösterdi ki hala bence Türkiye solu Marksizmi biraz din gibi algılıyor. İşte biz bu gün 1910’ların 1915’lerin örgütlenme tarzına göre örgütleniyoruz ki bu yüzden başarısız oluyoruz. Gerçek yaşamın dışındayız ve o dönem biz büyük değişim yaşadık. Bizimle birlikte olan insanlar da büyük bir değişim yaşadılar. Bugün barış diyoruz Türkiye’deki halklara da barışı getirecek olan da işçi sınıfıdır; halktan taraf aydınları, bilim adamları, emekçi halklarıdır.
İşçi sınıfının ideolojisidir. İnsanlığa “Ebedi barış çağını” getirecek olan da onlardır.

Mehmet Efendi, kitaptaki en etkileyici kahramanlardan biri. Mehmet Efendi kimdir?
Kitabı okuyan bazı insanlar, Mehmet Efendi’nin mezarına gidip ziyaret edelim, dedi. Antep’te Mehmet Efendi diye bir kimse yok esasında, bu kurgu gereğince benim yaratığım bir kahraman. Antep’te sol hareket bir kültür oluşturmuş aslında yani Antep’in bir sol kültürü var; Antep işçi sınıfının bir kültürü var. Antep’e baktığımız zaman 1920’lerin başında Antep’te TKP’nin örgütlenmesi var; Kürt Reşit gibi burada bir işçi önderi yetişmiş, örgütlenmiş. Kürt Reşit, kabadayılıktan işçiliğe ondan sonra da TİP’in bölgedeki örgütleyicilerinden biri haline gelmiş. Bunun dışında Antep’te öyle bir sol gelenek var ki 70’li yıllarda buradan Filistin’e gidip Filistin halkının mücadelesine için savaşan bir kuşak var. Celal Özcan’lar, Ozan Telli’ler… Buradaki Mehmet Efendi, işte onlar; yani Antep’te gerçekte çok fazla Mehmet efendi var. Türkiye’ de sınıf hareketi içerisinde yer almış sendikalarda, derneklerde, Antep’te işçi sınıfının örgütlenmesinde yer almış; hala sosyalizme inanan hala sola inanan yetmiş, seksen yaşlarında insanlar tanıdım…

‘Şairin yüreği ait olduğu sınıfla atar’ sözünü biraz açar mısınız?
Eğer edebiyatçıysan, şu bir gerçek; taraf olmalısın. Sanat adına bir şeyler üretiyorsan mutlaka bir taraf olmak zorundasın; bugün kapitalizm çağında iki sınıf var. Biri burjuvazi diğeri de işçi sınıfıdır; ya işçi sınıfının yanındasındır ya da burjuvazinin, bunun ikisinin arası yok. Bir sanatçı, eğer işçi sınıfının ya da emekçilerin tarafında değilse, gelecek aydınlık günlerin sanatını yapmıyorsa burjuvaziden taraftır. Bunun için gidip burjuvaziyi ve onun sisteminin güzellemesini yapması gerekmiyor. Gidip bireyciliği, bohem yaşamları topluma iyi güzel diye yazıyorsa. Bu da burjuvaziden taraf olmaktır. Yani tarafsızlık da güçlüden yana olmaktır. Ben şiirimi oluştururken her zaman şunu söyledim; benim yönüm toplumdan, emekçiden, işçi sınıfından yanadır; ben, onların şiirini yazarım. Yaşadığımız çağda devrimci olan sınıf, işçi sınıfıdır, emekçilerdir. Dünyayı değiştirecek, dönüştürecek olanlardır.

Antep yerelinde sanatla uğraşan insanlara ne söylemek istersiniz?
Bir insan eğer edebiyat adına, sanat adına bir şeyler üretmek istiyorsa/ üretiyorsa yüzünü topluma dönmesi gerekiyor Barlarda, kafelerde, evlerde oturarak sanat eseri yaratılamaz. Bunun için bir edebiyatçının, bir sanatçının sürekli bir tarafının toplumla karışık, iç içe, olması gerekiyor. İstanbul gibi büyük kentlerde bu iş biraz zorlaştı, ama Antep bir işçi kenti, emekçi kenti. Bu ülkede en iyi şiiri yazan, en iyi romanı yazan insanlara bakın; bu sanatçılar sürekli toplumla iç içe olan, topluma ilintili olan insanlardır ve onlar toplumların düşünsel yapılarını oluştururlar. Edebiyatçılar bu etkilerinin ve görevlerinin bilincinde olmalıdırlar

Çoban Ateşi Gazetesi

"DESENLER KAVGAYA DURDU" ÜZERİNE SÖYLEŞİ

2008-12-08T01:14:00.000-08:00

KEMAL VURAL TARLAN'LA EVRENSEL GAZETESİNİN "DESENLER KAVGAYA DURDU" KİTABI ÜZERİNE YAPTIĞI SÖYLEŞİ

Kemal Vural Tarlan’ın temmuz ayında Evrensel basım yayın tarafından “Desenler Kavgaya Durdu”
İsimli kitabı yayınlandı. 1996 yılında Antep de Ünaldı Dokumacı Sitesinde yaşanan direnişi konu edinen kitap, Hasan Hüseyin’in “Kavel” isimli kitabından sonra bu alanda yazılan ikinci kitap olma özelliği de taşıyor. Ünaldı Dokumacı direnişini, direnişi yaratan işçilerle birlikte yaşayıp destanlaştıran şairle kitabı üzerine söyleştik.

Destanlar Anadolu’da yaşayan halkların sözlü ve yazılı edebiyatının yaygın biçimlerinden olmasına rağmen, günümüz edebiyatçılarının uzak durduğu bir biçim. Öncelikle neden bir destan?

Sizinde belirttiğiniz gibi, Anadolu ve Mezopotamya da yaşayan halkların edebiyatı içerisinde destanlar önemli bir yer tutar. Binlerce yıldır bu kadim topraklarda yaşayan halklar; sevinçlerini, acılarını, kahramanlıklarını destanlar yoluyla gelecek kuşaklara taşımışlardır. Hititli ozanlardan Ahmede Xani’ye, Dede Korkut’tan Dadaloğlu’na, Nazım’dan Ozan Telli’ye uzanan bu geleneğe bir halka eklemek. Ve tabi ki, Türkiye işçi sınıfının tarihine katkı sunmak için, Ünaldı Dokumacısının yaratığı direniş destanı bu geleneksel biçimle yazıldı. Zaten ünaldı dokumacılarının yaratığı bir destandı, başka bir formda yazılamazdı, diye düşünüyorum. Günümüzde destandan uzak durulmasının nedenine gelince; bana göre bu alanın uzun soluklu bir çalışma gerektiriyor olması. Günümüz sanatçısı yaşamın her anını mikro sistemler şeklinde algılıyor. Mikroçiplerin yaşamımıza bu kadar egemen olası sonucunda sanatçılarda topluma ve doğaya yabancılaştı. Bu gün sinemada çok kısa öyküler alınıp teknolojinin olanaklarıyla, sanal görsel objeler kullanılarak filmleştiriliyor, bu gün artık o destansal filimler çekilmiyor, o destansal romanlar yazılmıyor. Şiir derseniz, “ben” ile başlayan ve her gün anlamsızlaşan bir poetika hâkim şiirimize, şair toplumun uzağında kalmış, Beyoğlu’nun, Sakarya’nın barlarında barınan, sisler içinde yaşayan, insanüstü bir varlığa bürünmüş durumda. Bu durumda genç şairin önünde iki yol kalıyor; ya anlamsızlığın derin uçurumuna düşüp kendi içinin karanlığında boğulacaksın ya da topluma yönünü dönüp geleneği gelecekle birleştirip, toplumcu ustaların açtığı damarları genişletmeye çalışacaksın. Ben şiirimde bu ikinci yolu seçtim, şiiri topluma ulaştırmayı dert ediniyorum. Sanatın toplumu değiştirip dönüştürme gibi bir kaygısı olması gerektiğine inanıyorum.

Siz direnişi dokumacılarla birlikte yaşadınız, kitabınızda yaşamlarından kesitler verdiğiniz kahramanların pek çoğu hala yaşayan ve hatta isimleri de aynı kişiler, Balık Hüseyin, Şerif Halfe, gibi… Bize bira o günlerden ve direnişten söz ederimsiniz?

O yıllarda üniversite öğrencisiydim ve Islık Bilim Sanat dergisi ismiyle üniversite öğrencileri olarak bir dergi çıkarıyorduk. Antep aslıda devasa bir işçi kenti, oturduğum mahalle Ünaldı’ya yakın bir işçi mahallesiydi. Direniş öncesinde ve direniş boyunca dokumacılarla bir aradaydım. İşçi sınıfı kültürüne ve edebiyatına dair okumalar ve deneysel çalışmalar yapıyordum. Direniş süresince öncelikle hissetiğim şey “ezberimin bozulduğuydu” çünkü direnişle birlikte işçiler baş döndürücü bir ilerleme ve değişim gösteriyorlardı. Ünaldı dokumacılarının büyük bir çoğunluğu Kürt ilerinden zorla göçerttirilmiş işçilerden oluşuyor, direnişten önce Kürt işçilere duyulan tepkilerin direniş süresince nasıl silinip yok olduğunu görebiliyorduk. Halı nasıl ilmek ilmek işlenir ise Türk, Kürt, Arap ve diğer halklardan sınıf kardeşleri direnişi öyle örülüyorlardı. Genç dokumacılar bizden kitaplar alıp okuyor ve bunlar üzerinden kendi aralarından tartışmalar yapıyorlardı. Direnişin işçileri nasıl değiştirip dönüştürdüğünü, proleterleştirdiğini yaşayıp, gördüm.
Ünaldı Dokumacı Direnişi benimde içinde yaşadığım bir zamanda oldu. O günleri görmek bana hep onur verdi. Ve ben şunu rahatça söyleyebilirim ki “işçi sınıfının gücüne o günlerden sonra inandım” ve hala inanıyorum… Bana düşen oldukça çetin ve çetrefilli bir görevdi, güncelin şiir konusu olası, bizde pek sık rastlanılan bir durum değildir. Ama bin bir emekle yürütülen ve Türkiye işçi sınıfı tarihi açısından oldukça önemli olan bu günlerin yaşatılması ileriki kuşaklara taşınması gerekliydi. Günceli evrensel kılabilmenin uğraşı içindi benim çabam. Daha ilk gençlik yıllarının, 22 yaşlarında bir gencin, heyecanıyla yazılmış bir metindir, “Desenler Kavgaya Durdu”

Peki, kitap nasıl ortaya çıktı, ne zaman yazmaya başladınız?

Direnişin başlamasıyla birlikte her gün direnişe dair notlar tutmaya başlamıştım. Yirmili yaşların verdiği heyecanla, her şeye ve her yere yetişmenin gayretiyle, ev toplantılarından, kahve toplantılarına ve dernek toplantılarına katılıyor ve burada konuşulanları belgeliyordum. Özellikle direnişe öncülük eden işçilerin yaşam öykülerini hem kendilerinden, hem arkadaşlarından dinledim. Direnişin etkilerini gözlemleyip, birazda sezgilerimin gücüyle yazıya döktüm. Destan o günlerde yazılmaya başlandı. Direnişin kazanımla sonuçlanmasından sonra, üzerinde çalıştığım bölümleri evlerde, kahvehanelerde ve fabrikalarda işçilere okudum. Onların fikirleri doğrultusunda yeniden üzerinde çalıştım. Direniş günleri “aydınlık ve zor günlerdi” Şuna inanıyorum, bu günler yazılmalıydı…

Sizin Antep işçi hareketine özel bir ilginiz var. Antep işçi hareketi tarihine dair araştırmalarınız da yayınlandı. Ayrıca bu alanda fotoğraf çalışmalarınız var. Geçtiğimiz yıllarda Antep sanayinde çalışan çocuk işçilere dair bir fotoğraf serginiz de oldu. Ünaldı direnişinin Türkiye ve Antep işçi sınıfına katkıları olmuşumudur. Türkiye solu bu deneyimden yararlanabilmişimidir?

Sanatsal çalışmalarımın merkezine emekçileri ve işçileri alarak yol alan biri olmayı, bilinçli bir seçim olarak aldığımı belirtmeliyim. Bu ilgi sadece Antep işçi sınıfı dair değil elbet, Türkiye ve dünya işçi sınıfı hareketine sanatımla bir katkı koyma çabası benimkisi. Kavgaya şairde katılmalı… Edebiyatçı sınıf mücadelesini estetsize edebilmelidir, diye düşünüyorum.
Antep’e gelince; Antep geçmişte ve günümüzde sürekli bir emekçi kenti olmuştur. Bu yüzden Antep işçi sınıfının bir mücadele geleneği vardır. Geçerli sistem bu geleneği unutturmaya, yok saymaya çalışmaktadır. Bu durum Antep sol geleneği içinde geçerlidir. Yirminci yüz yılın başlarında bu yana Antep de sol bir gelenek vardır. Şahin Bey’lerin, Kürt Reşit’lerin, Filistin de savaşan Celal Özcan’ların taşıdığı bu gelenek bu gün de sürmektedir. Benim yapmaya çalıştığım unutturulmaya çalışılan tarihi gün yüzüne çıkarmaktır ve gelecek kuşaklara taşımaktır. Ünaldı’ya gelirsek; 96 da ki direniş, dokumacının ilk direnişi değildi, 1950’leren bu yana Antep işçi sınıfı pek çok grev ve direniş yapmış, pek çok kazanım elde etmiştir. Şerbetçilerin tekstil fabrikasından, çimento işçilerine, halı işçilerinin direnişlerine Antep işçi sınıfının tarihi direnişlerle doludur. Dokumacılar 12 Eylül darbesinden sonra sokağa çıkmış darbe anayasasının gasp ettiği haklarını almak için 91 ve 93 yılarında da büyük direnişler yapmışlardır. Dokumacı direnişini Türkiye solu yeterince değerlendirebildi mi? Bunu da tarihçilere bırakıyorum…

Direnişten sonra patronlar dokumacıların kazanımlarını geri almak için, ünaldı dokumacı sitesini tasfiye edip, işletmeleri organize sanayi bölgesine taşıdılar. Bu şekilde yaşanabilecek direnişleri engellemek istemişlerdir. Antep işçi hareketini yakından tanıyan biri olarak, sizce bu gün bu tür bir direnişin koşulları mevcut mudur?

Sınıf tarihi bize şunu gösteriyor; işçi sınıfının örgütlendiği alanlarda, karşıt sınıf olan, sermaye de örgütlerini sağlamlaştırıp, işçi sınıfının örgütlülüğünü kırmak için hamleler yapmaktadır. Ama bir geçek var ki, üretim ve kar emekle olur, üretimin yapıldığı her yerde emekçiler vardır. Yani üretim için işçi sınıfı şarttır. Antep gibi “emek yoğun” sektörlerin geliştiği sanayi kentlerinde iki karşıt sınıf daima var olacaktır. Kapitalizm çağında, şu unutulmamalı ki, devrimci olan sınıf işçi sınıfıdır. Dünyayı değiştirip, dönüştürecek ve ebedi barış çağına taşıyacak güç ondadır. Gerekli olan şey işçi sınıfının bilimine yaslanıp, bu günkü koşulları analiz edip, yeni koşullara uygun örgütlenme yöntemleri geliştirmektir. Bu görev elbette öncelikle sınıf partilerine, örgütlerine düşmektedir, emekten yana aydınlar, edebiyatçılar ve bilim insanlarına düşmektedir.

Direnişi yakından izleyen biri olarak, direnişin işçiler üzerindeki, özellikle genç işçiler üzerindeki, etkisi nasıl olmuştu?

Direniş boyunca genç işçiler büyük çaba sarf ettiler, direnişin bütün yükünü onlar omuzladılar. Grev kırcılara karşı, saldırılara karşı hep en önde onlar yer aldılar. Genç dokumacıların nerdeyse hepsi “çocuk işçiliğinden” gelmişti. Ve yine bunların pek çoğu Kürt illerinden göç etmiş, evleri - köyleri yakılmış sürgün çocuklardı. 6–7 yaşlarında okul yerine atölyelere inmişlerdi. Bu gencecik çocukların çoğunun belirgin olarak sağlıkla ilgili sorunları vardı. Ama direniş günleri onlar için bir okul oldu, öncelikle işçi sınıfının üyesi olduklarını, ayrı halklardan ve dillerden olsalar dahi bu farklılıkların bir zenginlik olduğunun farkına vardılar. Ünaldı Dokumacı direnişinin bence en büyük özelliklerinden biriden Türk ve Kürt emekçilerinin bu direnişte omuz omuza vermesi ve direniş duvarını örmeleri idi. Ve tabi ki, birlikte mücadele etiklerinde en yola gelmez patronları bile dize getirebileceklerini öğrenmeleri oldu.

2008-12-08T00:22:00.001-08:00

OZAN TELLİ

DESENLER KAVGAYA DURANDA

Anadolu coğrafyasında, halk edebiyatı içinde halk destanları önemli bir yer tutar. Bunların birçoğu, uzun kış geceleri boyunca ocak başlarında usta anlatıcılarca, kimileyin sazlı, kimileyin sazsız olarak, biraraya gelenlere akıcı, heyecan verici, hayranlık uyandırıcı bir biçimde anlatılır. Dinleyenler bu destanlar sayesinde dünü öğrenir, günü anlamlandırır, yarılara ilişkin öngörüler üretir. Kökünü, kültürünü, ulusal ruhunu pekiştirir; toplum ve tarih bilincini geliştirir, geçmişten gelen güzel değerlerine ve erdemlerine daha bir sarılır. Bu değer ve erdemlerin içinde yurt, egemenlik, yiğitlik, haksızlık, zulüm ve sömürüye isyan, doğal güçlüklere karşı direniş gibi konular vardır. Önceleri ulusun, halkın, yurt ve kahramanlık duygu, düşünce, düş ve davranışlarına ilişkin ortak paydalara yaslanan destanlar, giderek farklı konu zenginlikleriyle değişip dönüşmeye, çeşitlenmeye, emek ve sınıf eksenli bir anlatım biçimine evirilmeye, yaşamı yeni alanları ve ayrıntılarıyla sarmalına almaya başlamıştır. Demokratik ve Sosyalist idealler, özgürlük, bağımsızlı, insan hakları, doğa, toplum ve insan aşkı, ayrılıklar, acılar, özlemler, kıtlıklar, kırımlar, zulümler, ölümler, haklı ve haksız savaşlar, doğal yıkımlar, depremler, seller, yangınlar, salgınlar, göçler, kuraklık, sürgünler-vurgunlar, kardeş kavgalar ve daha nice iz bırakan konu ve ilginç serüvenler destanlarda yaşamın izdüşümü olarak yansımışlardır. Özcesi, Anadolu halklarının nabzı adeta bu destanlarda atmıştır. Anadolu destanları, halkların gizli tarihini ve felsefesini de içermiştir bir anlamda. Uyutan, yanlış bilinçlendirip yanlış yönlendiren egemen tarih anlayışına karşı bir kültür kalkanı, demokratik, Sosyalist ve insancıl, ilerici bir insanlık mirası olagelmiştir anılan destanlar. Durum böyleyken, sol cenah edebiyatçılarımızda, bu kültür temeli üzerinde şiir yapılandırmaya yönelen şairlerimizin yetersiz olduğunu vurgulamak yanlış olmasa gerektir. Ne ki, son dönemde bu bağlamda yeni yönelişler umut vermektedir. İşte bunlardan birisi de genç şairlerimizden Kemal Vural Tarlan'dır. Tarlan, Desenler Kavgaya Durdu (Ünaldı Dokumacı Direnişi Destanı) adını verdiği destanında adı geçen fabrika işçilerini ve Antep'i anlatmaktadır. Seçtiği konu çetin ve çetrefildir. Hem bir işçi direnişini, hem de Antep ve Antepliyi anlatabilmek zorlu bir iştir gerçekten. Ama şair zoru seçmiş, ilk destanı olmasına, yolun başında bulunmasına karşın, önemsenecek bir düzey tutturmayı başarmıştır. Mehmet Efendi, şairin bir rastlantı sonucu tanıdığı bir mübaşir emeklisidir ve adliye çevresindeki kulübesinde arzuhalcilik yapmaktadır. Sosyalist savaşımda kendince yeralmış, bilinçli, bilge, eli kalem tutan emekçi bir "eski tüfek"tir. Mehmet Efendi bir süre sonra ölür ve vasiyeti gereği eşi Cemile Hanım ona ilişkin bir dosyayı şaire verir. Söz konusu dosya, Mehmet Efendi'nin dilinden anlatılan Ünaldı İşçilerinin direnişinin destanını içermektedir. -bir gül dalıdır emek/yaşamı kucaklayan- İnsanlık tarihinin özlü anlatımıyla başlar destan. İlk üretmeye başlayan insandan, komünal toplumdan köleci topluma geçiş sürecinden, sınıf ilişki ve çelişkilerinden ilk köle isyanı ve önderi Spartaküsten, Anadolu’nun bilge sosyalisti Şeyh Bedrettin'den,"Paris barikatları önünde upuzun bir karanfil gibi yatan Komün direnişçisi"nden, ülke ulusal ve toplumsal kurtuluş kavgasından, derken Antep özelinde Ünaldı Dokuma işçilerinin ekmek ve gül davasından söz eder. Büyük insanlığın ilerleme ve devrim serüvenini diyalektik bir bütünlük içinde betimlemeyi kotarır."Tarih ağarmaya başlar/uzun saçlı adam/ağaçtan inip/dik durduğu zaman".(...) "Tanınsın diye köle/döşü demirle dağlanır/ayakları zincirle bağlanırdı" Emek ve üretim sürecinde köle, serf ve işçinin oluşumu, gelişimi, bilinçlenip örgütlenmesi, kendisi için sınıf olma aşamasına erişmesi, siyasal, sosyal ve kültürel kavgaya soyunması, işlek bir dille anlatılır. Dünün, günün ve yarının birbirine bağlı halkalarıyla, yeterli ve tutarlı bir tarih-toplum bilincinin, rengini kan ve terden almış, ışıltılı ibrişimiyle dokunur özgün destan.Ve destanda kutlu turnalar dile gelir Hazreti Şah'ın avazını ünleyen."Dünya insanların ortak malıdır" diyen Bedrettin'in,boynunda özgürlüğün simgesi kırık zinciriyle Vezüv'ün yamaçlarında tanrısal bir tansık gibi dolaşan kölelerin kanatları ışıklı kahraman kartalı Spartaküs'ün eşitçil öğretisi dökülür dizelere.Ve "halı ilmek ilmek dokunur" şiirde."gün boyu/duru devingen bir ırmak karışır durgun bir suya/akşamlar/evlerine ekmek taşır işçiler/sımsıcak apak/gün boyu döktükleri teri taşır/kucak kucak" Evet, durgun suya devingen duru ırmağın karışması, terin, terde somutlaşan emeğin ekmeğe dönüşmesi,ekmeğin,hakkedilmişliğin, helal kazancın kıvancıyla evdekilere taşınması, sıcak bir içtenlik ve alçakgönüllü bir sadelikle dillendirilir. Şair çok iyi bilip tanıdığı, eski söylencelerdeki betimlemelere benzeyen Antep çarşısını, kendine özgü kimlik, kişilik ve kültüre sahip Antepliyi, yörenin eskil, egzotik atmosferini, çeşitli özellik ve güzelliklerini, olanca gerçekliğiyle ustalıklı bir biçimde yansıtma hüner ve becerisini gösterir. "Antep'te Karagöz caddesinde indin mi/Şehreküstü'ye doğru/sağ kolun üzeri Şıra Han'ıdır/Fıstık, pekmez ve kuru üzüm/ve nar ekşisi kokar burası/Antep köylüsü/baldan tatlı kabarcık üzümünden/pekmez döker küleklere/Yoksul tatlısı derler pekmeze/yüzüne kan verir fukara bebelerinin" Gerçekten de Antep'in çarşıları çok ünlüdür.Bunların kimileri,amansız betonlaşmaya karşın,tarihsel ve kültürel dokularını korumayı,ayakta kalmayı başarmıştır.Buralarda,çoğu otantik mimariye sahip dükkanlarda yok yoktur;ne ararsan bulunur.Kutnu kumaşlar,Acem,Hint şalları,kuşakları,rengarenk poşular,nakış nakış Antep halı ve kilimleri ve daha bir dolu şey.Baharatçı bölümüyse,bir renk cümbüşü ve koku cennetidir.Toz biber,pul biber,karanfil,,tarçın,kimyon,zencefil,türlü çeşitli kurutmalıklar,hatmi,kekik,adaçayı,dağ çayı,nane,salep gibi şifalı otlar ve benzeri şeyler saymakla bitmez.Demirciler ve bakırcılar çarşısıysa,türkülü-ezgili bir başka dünyadır.Demirciler demir,bakırcılar bakır,köşkerler gön döver ve kalaycılar kalay kalaylar gün boyu.Körükler çekildikçe kara kömür nar gibi kızarır,topak topak köze dönüşür.Kömür,kükürt,kayış,nışadır kokusu birbirine karışır.Ocakta alın,sarının,turuncunun tüm tonları,insanı düşsel bir evrene götüren elvan ışıltılar saçar.Savrulan kıvılcım tufanı,ocak başındaki demircilerin daha gizemli,daha görkemli,daha etkileyici,adeta bir masal kahramanı gibi görünmelerine neden olur.Sesler ve ezgiler birbirine karışır.Bu çeşitli metallerin çıkarttığı kalınlı-inceli zengin tınılı ses armonisi karşısında insanın, Konya çarşısında aynı durumla karşılaştığında sema dönen Mevlana gibi dönesi gelir."Sol kolun üzeri Kürkçü Hanı'dır/Burada aktarlar tılsımını satarlar doğanın/rengarenk kurutmalıklar asılıdır darabalarında/Bu sokaklarda yıllardır çekiç sesi çınlar/bakırcılar bakır döverler/Ve kalaycılar/sarı bakıra kalay çekerler/kükürtten sararmış elleriyle" Şair çarşıları,fabrika ve atölyeleri,tarla,tezgah ve ürünü anlattığı kadar,üreteni,yaratanı,vurguladığımız gibi,ilin koşullarının yapılandırdığı ilginç tipleri de,kusursuz denebilecek ölçüde,yeri geldikçe birer birer tanıtır şiirinde bizlere.Balık Hüseyin,Urfalı Kamil,Cemal,Cağcı Şerif, Müslüm, Münir Baba,Bobinci Mirza,Kutnucu Mehmet Çavuş,Memik Usta,Naif Usta,Şeert Newroz, Siirtli Ahmet,Latif Usta bunlardan bazılarıdır yalnızca."Hödük Mehmed'i/ bilmeyen yoktur Antep'te/Utangaç ve ürkek bu adam/bir kaç metre kare dükkanda/nerdeyse bir asırdır/ulu bir çınar gibi kök salmıştır" Öte yandan,dokuma tezgahlarındaki ritmik tıkırtı,çeşitli seslerin bileşiminden oluşan arı kovanını andıran uğultu,işçi ve makinenin uyumlu işbirliği,işbölümü,çalışanların üretim sırasındaki düşünüş-davranış biçimleri,ilişki ve çelişkileri,yaşam içindeki sınıfsal duruşları,dayanışma ve dostlukları,yoldaşlık anlayışları,umut ve kararlılıkları,komünist öğretinin kendilerine kazandırdığı yeni insani değerler,şairin şiir aynasında net görüntüler,ayrıntılı ve etkileyici betimlemeler olarak,dokunan halı ve kilimdeki renk renk nakışlar gibi yansıtılır."Ve başladı senfoni/tezgahın içine rengarenk/yüzlerce iplik aktı/Mekiği,kılıcı,mili/cağı cağcısı/bobini bobincisi/çırağı kalfası/birer enstrüman oldu/Cağcılar yüzlerce mekik doldurdu/bobinciler yüzlerce bobin sardı/Ve dokundu halı ilmek ilmek/desen desen/renk renk" Evet,işçinin makinesiyle olan ilişkisinin,kolektif çalışmanın ortaya çıkardığı kolektif bilinç ve emeğe ilişkin erdemlerin,ruhsal biçimlenişin,üretimin toplumsal niteliğinin,sade,süssüz,ama geçekçi bir biçimde şiirce vurgulanmasının örneğidir bu dizeler.Çağdaş ve güçlü üretim araçlarıyla üretim yapan modern sanayi proletaryasının,yeni bir sınıf ve kent kültürüyle donanma olanakları içinde değişme-değiştirme güç ve yeteneğine ulaşmasının,şiir estetiğiyle sunulmasıdır.Üretip yaratarak,kavgalara ve sevdalara tutunarak,yani yaşayarak öğrenmenin lirik söylemidir.Şair bu söyleminde,yalın,açık,anlaşılır,zorlamasız ve akıcıdır.Yazdıklarına içinin,içtenliğinin güzelliği,direnişin devrimci ruhunun canlılığı damgasını vurur."Bazı insan atomun parçalanmasını bilmez/ Hiç duymamıştır Einstein'ın izafiyet teorisini /Kapital'i de okumamıştır/ama heyecan duyar görünce/Marx2ın yüzünü/Bazı insan yaşarken öğrenir/yaşamın gizini/emeği artı değeri/ve insan yüreğini/Ve kavga günü barikatın en önünde/durması gerektiğini" (...)"İşte onlar/günde on altı saat çalışıp/haşlanmış nohudu ekmeğe düren/ve cartlak kebabına hiç doymayanlar/halıyı nasıl ilmek ilmek dokuyorlarsa/öyle dokudular direnişi/Ve karanfil rengi aydınlığı/yazacak olan kitaba/şu tümceyi not düştüler/Biz emekçiyiz/bizi ancak emek bir araya getirir" Ünaldı işçileri gerçekten de ilmek ilmek dokurlar direnişlerini. İşçi sınıfına yaraşan bir bilinç, disiplin, kararlılık, örgütlülük ve kahramanlıkla. İşveren ve devlet güçlerinin tüm oyunlarına, komplo ve kumpaslarına, baskı, tehdit ve şantajlarına, açlık ve yoksulluğa karşın utkuya ulaşmayı başarırlar.Kuşkusuz bu başarıda,yerli ve yabancı sınıf kardeşlerinin,öteki emekçi katmanların,ilerici-demokrat kesimlerin, devrimci gençlerin,namuslu-dürüst aydınların da önemli etki ve katkıları olur."Direniş/ilk gününden bu yana/nasıl cevher çeliğe dönerken/demirden bir sel gibi akarsa/öyle akıyor/Her türlü taştan topraktan arınarak/Her gün bir öncekinden daha çetin geliyor/ama o demirden sel/her saniye biraz daha çelikleşiyor/Ve elbet aylardır akıtılan alın teri/son su yerine çeliğe veriliyor" (...) "Şalteri indiren el/sıkılmış yumruk olmuş/kızıl bir örs üstünde/kavgayı dövüyor" Kızıl bir örs üstünde kavgayı dövenlerin içinde şair de vardır. Özgürlük ve ekmek kavgası veren işçilerin safındadır o.Onlarla aynı gerçeğin düşünü kurar ve onlarla duygudaş olarak yaşar. Hariçten gazel okumaz, ahkâm kesmez. Emeğin türküsünü emekçilerle birlikte söyler. Yaşamı işçilerle paylaşır. Antep’in geleneksel direniş kahramanlarına göndermeler yapar. Kürt ulusal sorununa da yer verir destanında. Özgürlükçü, bağımsızlıkçı, direnişçi geleneği, Ünaldı işçilerinin özelinde işçi sınıfı, Kürt Halk Hareketi ve öteki emekçi katmanların, gençliğin, aydınların savaşımıyla, antiemperyalist, antifaşist bir anlayışla birbirine bağlar. Zaten Ünaldı işçilerinin de rotası budur ve şair de etki ve esin kaynağını bu noktada bulur. Şairlik ince ve zor zanaattır. Ortak duygu ve duyarlılıkların, düşüncelerin, düşlerin, toplum vicdanının türkücüsü olmak, dili daha işlek, daha etkili, daha zengin kılmak, insanların düş gücünü genişletmek, onlarda anlam derinliği yaratmak, toplumunu, toprağını, tarihini ve dünyayı farklı boyutlarıyla algılayıp kavramak ve bunları şiirin renkli, çoğul, çağrışımlı evreninde daha başka güzelliklerle donatarak, değiştirip dönüştürerek yeniden insana sunmak sancılı bir doğum sürecidir kuşkusuz. Destanın, anlatı ağırlıklı kimi yerlerinde kuruluk ve sığlıklara rastlansa da, Tarlan'ın genelde iyi bir şiir çizgisi tutturduğu, yaşanmışlıktan ve yetenekten kaynaklanan bir doğallık, sıcaklık, coşku ve ruh yarattığı kesindir. Onun ürünleri devrimci değerler üzerinde boy verir. Proleterya ve öteki emekçi katman ve halkların sorunlarını irdeler, savaşımını konu alır, emeğin kurtuluşunu öngörür. Birlik, dayanışma, dostluk, paylaşım ve özveri gibi devrimci değerleri işler hep. Şair kişilerin iç dünyasını keskin sezgisiyle başarılı bir biçimde tahlil ederken, bunun toplumsal bilinçle olan diyalektik bağlantısını asla gözden kaçırmaz. Bireyciliğe, bencilliğe, burjuva beğeni, değer yargıları ve ölçütlerine karşı bilinçli bir duruş sergiler.Olaylara sınıfsal bakar ve toplumcu gerçekçi bir sanat anlayışıyla oluşturur yapıtlarını. Çeliği sertleştiren su gibidir onun şiiri. Direngenlik, umut, cesaret, özveri ve aşk aşılar insana. "Dokumacıyız/Haksızlığı dövmez yüreklerimiz/Gün gelir desenler kavgaya durur/Çoluk çocuk direnişe dururuz/Antep'i yerinden oynatırız" Evet, Antep gerçekten de Ünaldı Dokuma İşçilerinin şanlı direnişiyle yerinden oynamıştır. Artçı ve daha büyük depremler geridedir. "Sabah ola,aşk ola!..."

Kemal Vural Tarlan

DİYARBAKIR KİTAP FUARI ( 18 - 23 Mayıs 2010)21 Mayıs Cuma Evrensel Basım Yayın Standında İmza günündeyim.....

“ASKERİ GÜVENLİK BÖLGESİ GİRİLMEZ”

Şair Selma Ağabeyoğlu’nu yitirdik.

Mercedes Sosa Aramızdan Ayrıldı...

Geceye Karşı Şiirler Söyleyen Yürek Sustu...

Har Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisinin 2. sayısı çıktı....

Arta Kalan…

OZAN TELLİ AÇLIK GREVİNE BAŞLADI..

Orda Bir Köy Var Uzakta…

Şairin Yüreği Ait Olduğu Sınıfla Atar

"DESENLER KAVGAYA DURDU" ÜZERİNE SÖYLEŞİ

DİYARBAKIR KİTAP FUARI ( 18 - 23 Mayıs 2010)
21 Mayıs Cuma Evrensel Basım Yayın Standında İmza günündeyim.....